Onderwerpen

In de polders 'Het Broek' en 'Nederoudland' was er rond 1500 al sprake van een wetering met twee wipmolens, die voor de waterbeheersing zorgden via heulen in de Achterslootsedijk (naast Achtersloot 69) en de Zuid IJsseldijk naar de IJssel. Deze molens langs de Broekse- of Molenvliet waren de Achtermolen, die halverwege de Achtersloot en de 'Lange Brandwetering' stond en de 'Voormolen' bij de Hollandse IJssel aan het einde van het gelijknamige campingpark.

Bronnen: collectiebank - foto's  --  allemolens

Deze Waag is van 1779 maar kent een veel oudere geschiedenis. Het weegrecht was voor IJsselstein heel belangrijk. Vanaf 1345 sprak men van de Baronie van IJsselstein. Een gebied dat tot 1795 bijna de helft van de Lopikerwaard besloeg en zich tot een half soeverein ‘staatje’ ontwikkelde. De baron van IJsselstein zwaaide hier de scepter. Dat was zo dwingend dat iedere boer in de Baronie verplicht was zijn koopwaar en vee via de stadswaag te verhandelen. Dat leverde de Baronie flinke accijnzen op. Het recht om te wegen werd verpacht aan een waagmeester. De laatste IJsselsteinse waagmeester was Jopie Geurts die in 1960 nog in functie was. In het waaggedeelte zie je een ingemetselde gedenksteen uit een vorig waaggebouw. Op de steen uit 1599 het stadswapen met weegbalans en opschrift. De tekst: ‘Weecht wel doet ellick recht’ waarschuwt ons om geen fraude te plegen! Het is bijzonder dat het weeggedeelte nog helemaal intact is. De ‘grote’ balans (uit 1767) kan naar buiten worden uitgeschoven. Er is ook nog een ‘kleine’ balans. Die hangt nu aan de muur maar werd vroeger gebruikt om op locatie te kunnen wegen. 

Multifunctioneel gebouw 

Het gebouw werd in 1779 al ‘multifunctioneel’ gebouwd. Op de verdieping was namelijk de stadskinderschool gevestigd. Hier kregen de kinderen van ouders die in het spinhuis werkten hun eerste onderwijs. De voordeur links leidde door het gebouw heen naar het achterliggende gasthuis. Later werd een politiebureau aangebouwd en woonde een van de weinige politieagenten hier met zijn gezin. Mooi is dat het gebouw nog steeds een publieke functie heeft. 

Bovenwaag 

Boven de IJsselsteinse Waag beschikt de Historische Kring IJsselstein over een eigen kenniscentrum. Iedere maandagmiddag van 14.00 tot 16.00 uur, dinsdagmorgen van 10.00 – 12.00 uur en donderdagavond vanaf 20.00 uur kun je hier terecht voor een nadere kennismaking of om kennis en ervaring uit te wisselen.

Bronnen: collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern  --  monumentenregister  --  in_ijsselstein

Na 1945 verwijderd en bij de restauratie van het stadhuis opnieuw gebouwd in 1976.

Bronnen:

Hulp in nood

Miraculeuze gebeurtenissen rond een Mariabeeldje maken van IJsselstein een bedevaartsplaats. Een legende vertelt hoe slootwerkers die in Eiteren aan het werk waren, het beeld vinden. Zij brengen het bij de pastoor in IJsselstein, maar uit eigen beweging keert het Mariabeeld naar Eiteren terug. Na rijp beraad besluit men hier begin veertiende eeuw een kapel te bouwen. De devotie groeit, aangewakkerd door nieuwe verhalen. Hoogtepunt is een jaarlijkse processie in juni, de zogenoemde Ommedracht. Het beeld van Maria van Eiteren wordt daarbij rondgedragen. In weerwil van de Reformatie blijft Eiteren ook daarna een plek van Mariadevotie voor katholieken van heinde en verre. Gevonden pelgrimstekens bevestigen dat. In de negentiende eeuw is daar weinig van over. Zonder problemen wordt het Middeleeuwse beeldje rond 1862 in het Aartsbisschoppelijk Museum gestald. Historisch interessant, maar voor het geloofsleven niet meer van waarde. Dat verandert als de Zusters van Liefde in Utrecht zich aangetrokken voelen tot het beeldje. Monseigneur Schaepman laat het beeldje naar de zusters brengen. Bij verhuizing van de zusters naar het Andreasklooster in Utrecht wordt het Mariabeeld plechtig overgebracht naar een ereplaats in de kapel. De verering van Maria van Eiteren vindt inmiddels plaats onder de titel Onze Lieve Vrouw - Hulp in Nood. Want het aantal gebedsverhoringen stapelt zich op: genezingen van tyfus, oogziekte en kanker, een bijgelegd geschil, een succesvolle sollicitatie, de geboorte van een stamhouder. Dat vestigt de aandacht weer op het beeld. In 1908 doet het kerkbestuur van IJsselstein een serieuze poging het beeld weer naar IJsselstein te halen, maar de Zusters van Liefde geven niet thuis. Zij willen het beeld niet kwijt. Geduld is een schone zaak. Het lukt de parochie uiteindelijk het beeld terug te verkrijgen. In de kerk wordt een ereplaats ingericht en treft men voorbereidingen voor een groots en feestelijk onthaal. Op 24 juni 1936 gaan de vlaggen uit, geel-witte en blauw-witte in de kerk- en Mariakleuren. Het Rijke Roomse leven. Allerlei groepen lopen in een grote processie. Er klinken gebeden en Marialiederen. De pastoor roept daarbij ieder op zich stichtend te gedragen. Met de terugkeer van het Mariabeeld wordt een oude traditie hersteld.

In de loop van de geschiedenis van IJsselstein zijn er meerdere periodes geweest waarin de devotie voor O.L.V. (Onze Lieve Vrouw) van Eiteren opbloeide.

Onze Lieve Vrouw van Eiteren Hulp in nood is een genadebeeld van Maria en kind gevonden in het voormalig dorp Eiteren grenzend aan de noord-westzijde van IJsselstein. Jaarlijks vindt er op de vierde zondag van juni een Ommedracht plaats, een processie waarbij het beeldje vanaf de Sint-Nicolaasbasiliek over de Eitersesteeg naar de oorspronkelijke vindplaats van het beeldje gedragen wordt.

Eens per jaar, op 'Sint Jansdag in somer' (24 juni), werd OLV van Eiteren rondgedragen door IJsselstein. Plechtig uit de kapel geheven en omhuld door wierooknevelen werd ze gevolgd door geestelijken, gilden - elk met eigen vaandel en processiekaars- en vele bedevaartgangers. Natuurlijk nam het O.L.V gilde (ook wel leprozengilde genoemd) deel aan deze processie. In haar statuten uit 1447 werd ook aandacht besteed aan deze 'ommedracht' werd de rangorde binnen gilden in de processiestoet nauwkeurig vastgelegd.

Na de herintroductie van de ommedracht op 24 juni 1936 werd een lied gecomponeerd met als tekst:

Refrein:

O Vrouwe van Eitren, o hulp in ellende, tot u willen wij vol vertrouwen ons wenden. Vraagt gij ons de kracht, voor de strijd die nog wacht.

Coupletten:

Maria wij komen u blijde begroeten; wat rusten bij u in 'tgewoel van de strijd. Het doet ons zo goed u, o moeder t'ontmoeten, wij voelen ons veilig als gij bij ons zijt.

Maria, vorstinne die eeuwen geleden, dit stedeke koos om uw troonstad te zijn; tot wie door uw volk nooit vergeefs is gebeden, aanvaard onze hulde in uw IJsselstein.

Maria en is onze strijd hier volstreden, voor Christus, uw Zoon, de triomf van Zijn kruis, vergun ons dan, moeder, u nader te treden en rond u te jub'len in Gods hemelshuis.

Beluister hier een opname van dit lied en download hier de partituur.

Bronnen: collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern  --  wikipedia  --  RHC-RL  --  bedevaartplaatsen  --  beleven.org  --  meertens  --  katholiek leven  --  aartsbisdom -- Archief Utrecht