Onderwerpen

Bronnen:  collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern

Arnoud II van IJsselstein stischte in 1394 het klooster O L V Berg in de Nieuwpoort dat het klooster in Eiteren uit 1342 verving.

Arnoud en Jan van Amstel zijn vertegenwoordigers van een opbloeiende beschaving in deze streken Hun lust tot verzamelen van kunstvoorwerpen en wetenschappelijke boeken zal een belangrijke bron van inspiratie geweest zijn voor de kloosterlingen van O L V Berg Gesteund door deze Amstels van IJsselstem zetten zij zich geduldig tot het schrijven van kerkelijke boeken, die zij prachtig wisten te versieren Hun klooster werd beroemd door de fraaie brevieren en getijdeboeken, die zij in opdracht van anderen vervaardigden Dit godzalige werk, want dat was het, noemt men tegenwoordig nogal prozaïsch de IJsselsteinse school van miniatuurkunst.

Het in 1394 door Arnold van Egmond, heer van IJsselstein, gestichte klooster Mariënberg lag aanvankelijk binnen de muren van de stad (Eiteren). Maar na de verwoestingen van de stad in 1418 en 1466 werd het door grachten en muren omgeven stadsoppervlak verkleind, zodat het klooster buiten de grachten kwam te liggen. Hoe gevaarlijk die situatie was, bleek in 1482, toen IJsselstein belegerd werd en de belegeraars het klooster als een bolwerk gebruikten. Nadat de aanval was afgeslagen en de vijand zich had teruggetrokken, hebben de inwoners van IJsselstein, om herhaling te voorkomen, het klooster afgebroken. Het werd binnen de muren herbouwd, waar na de verwoesting van 1466 kennelijk nog voldoende ruimte beschikbaar was. Het kloosterterrein omvatte n.l. vriiwel het gehele blok Benschopperstraat, Schapenstraat, Plantsoen en Kloosterstraat. Alleen de noordzijde van de Benschopperstraat moet al met particuliere huizen bebouwd zijn geweest. De herbouw als klooster is, volgens verklaring van een latere prior, begonnen omstreeks 1495. Waar in de jaren 1482 - 1495 de monniken hebben verbleven, is niet bekend; wellicht in tijdelijke bouwsels op het hun toegewezen terrein. De bouw was nog niet geheel voltooid - de kerk had nog een voorlopig dak - toen in de nacht van 18 mei 1537 brand ontstond, die de kerk in de as legde en ook de aan de kerk grenzende gedeelten van de kloostergebouwen beschadigde. De toenmalige prior, Frans Clemensz. van Amsterdam, begon terstond met voorbereidingen voor de wederopbouw. Van die voorbereidingen en van de uitvoering van het werk heeft hij zeer nauwkeurig boek gehouden, om daarvan verantwoording te kunnen afleggen aan zijn kloosterbroeders. Zijn verslag is bewaard gebleven en berust in het oud-archief van de gemeente IJsselstein (inventarisnummer 599), waar zich ook nog twee bestekken van het houtwerk van de nieuwe kloosterkerk bevinden (inventarisnummer 600).

door M.H.H. Doesburg

ligging en afbraak van de verschillende kloosters: 

• ± 1340- 1349 klooster gelegen bij Eiteren 
• ± 1350-±1360 klooster gelegen bij Eiteren 
• ± 1360- 1393 geen gegevens: klooster is opgeheven 
• 1394- 1482 priorij gelegen op de Nieuwpoort 
• 1482- 1485 kloostergemeenschap in IJsselstein, zonder eigen gebouw 
• 1485- 1492 priorij gelegen in de Looij bij de Nieuwendam 
• 1492- 1577 priorij gelegen in de binnenstad van IJsselstein

Bronnen: collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  Data Archiving and Network Services (DANS)  -- monumentenregister  --  monumentenregister -- Archief Utrecht

Bronnen:  collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern

Openbaar - verdergegaan als 'de Touwladder' - was oorspronkelijk gevestigd in de Kerkstraat 428

Bronnen:

De hervormde kerk, gesticht omstreeks 1309 en toen gewijd aan St. Nicolaas, omstreeks 1397 verheven tot Kapittelkerk, is een driebeukige kruiskerk met koor, kooromgang, sacristie, zuidportaal en westtoren. 

Na de brand van 1911 werd de kerk gerestaureerd onder leiding van de architect J.F.L. Frowein. Inwendig: in het koor staan twee grafmonumenten: le Graftombe (XIVe eeuw) waarop 4 liggende beelden van zwart marmer, voorstellende Gijsbrecht van IJsselstein, zijn zoon Arnold en hun beide vrouwen. Dit monument is het laatst gerestaureerd door de beeldhouwer E.F. Georges (1857-1858); 2e Graftombe (XVIa) van zwart marmer waarop een liggend beeld van zandsteen, voorstellende Aleid van Culemborg, overleden 1471. In het koor vinden wij in de vloer opgenomen tal van grafzerken. In de sacristie aan de noordwand een geschilderde plattegrond van de kerk in lijst aangevende "de tombers, kelders en grafsteeden" (P. Lukias f; anno MDCCXXXV). 

Aan de oostwand een geschilderd houten bord in lijst, waarop in gouden letters de namen der predikanten. De kerk bezit vier zilveren avondmaalsbekers, een zilveren doopbekken, twee zilveren schenkkannen, vier fraaie koperen kronen, XVIIc. Aan de preekstoel en de plaats van de voorlezer koperen lezenaars (1775-1800). De toren is gebouwd tussen de jaren 1530-1540 en staat niet in de as van de kerk. Architect Allessandro Pasqualini. De toren is gerestaureerd naar plannen van de architect M. de Klerk door de architect H.A.J. Baanders. De beeldhouwwerken zijn van Hildo Krop. Klokkenstoel met klok van A.H. van Bergen, 1931, diam. 113 cm. In de linkerpilaar van de torenvoet van de kerk is een stenen zonnewijzer opgenomen.

Bronnen: collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern  --  wikipedia  --  reliwiki

Bronnen: collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern

De bouwtijd van de toren ligt tussen 1532 en 1535. Het was toen de eerste Renaissancetoren in Nederland, uniek in bouwstijl en artistieke kwaliteit.

Alessandro Pasqualini, artillerie- of krijgsbouwmeester van Maximiliaan, graaf van
Buren (zie dezelfde stamboom) had de beste papieren om als bouwmeester van de IJsselsteinse
toren geboekstaafd te worden.
Pasqualini, gebruikte Renaissance vormen die in zijn geboorteland als herleving van de stijl van de klassieken tot ontwikkeling kwamen. Aan deze toren zien we in ons land voor het eerst de toepassing van de ordenbouw met klassieke pilasters, naar het schema van de in de architectuur der Italiaanse Renaissance zo geliefde, triomfboog.
Drie vierkante bakstenen geledingen - of orden - werden achtereenvolgens versierd met Dorische, Ionische en Korintische pilasters in natuursteen, bekroond met natuurstenen kroonlijsten en versierd met rondboognissen.
Daarboven volgde een stenen achtkant of octogoon. De volgorde van de pilasterkapitelen;
Dorisch, Ionisch, Korintisch, wordt wel de klassieke orde genoemd. Het Korintisch kapiteel is gebaseerd op het bladmotief (acanthusblad), het Ionisch kapiteel op het ramshoommotief.
Het grondvlak van de toren is 10 x 10 meter.
In 1537 werd de toren voorzien van een uurwerk.
In 1568 sloeg de natuur toe. Door blikseminslag verbrandde de toren gedeeltelijk en smolten er drie klokken. Moeilijke tijdsomstandigheden verhinderden een snelle herbouw en driekwart eeuw lang was er geen geld om een nieuwe torenspits te bekostigen.
Wel heeft men in 1572 en 1611 het torengewelf kunnen herstellen. Het metselwerk kon in 1598 worden gerepareerd en in de jaren 1569 en 1570 werd het uurwerk vervangen en werden ook drie nieuwe klokken aangeschaft.
Eerst in 1632 leverde een financiële aktie voldoende resultaat op. Adriaen van Spieringshoeck uit Delft kreeg de leiding over de restauratie, die van 1633 tot 1635 werd uitgevoerd.
Het karwei vergde toen al zo'n tienduizend gulden.

Bronnen:  collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten

Bronnen:

collectiebank - afbeeldingen -- relwiki

R.K. - opgegaan in kindcentrum WIJ

Bronnen: