Onderwerpen

Bronnen:

collectiebank - afbeeldingen  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten

De IJsselbarrière vormde het belangrijkste onderdeel van de IJsselsteinse vestingwerken. Om tijdens één van de vele belegeringen in de periode 1279-1511 aanvallen vanuit Utrechtse zijde te kunnen afweren werd de barrière opgericht. Deze bestond uit een brug over de stadsgracht, een verbindingssluis naar de Hollandse IJssel, de poort met poortgebouw en het bastion 'Swijgh Utregt'. 

Na de vrede met Utrecht van 1511 verloor het verdedigingswerk zijn functie en raakte in verval. Met de kanalisatie van de Hollandse IJssel in de negentiende eeuw werden de restanten van het bastion doorbroken voor de bouw van een draaibrug die later vervangen werd door een ophaalbrug. Deze brug verving de stenen brug over de Hollandse IJssel die 50 meter zuidelijker lag. 

De vorm van het bastion is nog terug te vinden in het ronde stratenpatroon voor de brug. In 1853 is het poortgebouw gesloopt. Tot die tijd ging de stad iedere avond 'op slot' om ongewenste personen 's nachts buiten de stad te houden. 

De huidige poort is, samen met de Benschopperpoort aan de westzijde van de stad, in 1854 gebouwd naar het neo-classisistische ontwerp van architect en schilder Christiaan Kramm. Hierbij werd materiaal van de oorspronkeliike stadspoort gebruikt. In de zuidmuur van de poort treft men de 'steen des aanstoots' met een spotrijm over het beleg van 1482.

De stad IJsselstein heeft zich eeuwenlang teweer moeten stellen tegen de buitenwereld. Bepalend hiervoor waren en zijn de vestingwerken. Beveiliging tegen vijanden, het weren van ongewenste bezoekers en een strakke controle op de plaatselijke belastingen maakten de stadsbescherming noodzakelijk. Tot halverwege de negentiende eeuw kenmerkte IJsselstein zich dor zijn vestingwerken waarmee de soms gruwelijke geschiedenis generatie op generatie zichtbaar bleef in het aanzien van de stad. Die kenmerken zijn in onze tijd steeds belangrijker geworden voor de onderscheidende identiteit van IJsselstein. Zo zeer zelfs dat een groot stuk van de oude stadsmuur, dat lang in bebouwing verborgen was, in 1996/97 is gerestaureerd. Denkbaar is dat in de toekomst nog nieuwe delen van de vroegere stadsversterking aan het licht zullen komen. Maar hoe aanschouwelijk het steen van de vestingwerken ook mag zijn, met het verhaal erbij komt het veelbewogen verleden van IJsselstein pas echt tot leven.

De oude vestingstad IJsselstein is eeuwenlang omgracht en ommuurd geweest. Van deze vestingwerken is thans de omgrachting in zijn geheel bewaard gebleven terwijl de vestingmuur alleen nog maar aan de zuidzijde van de binnenstad gevonden wordt. Helaas is het merendeel van deze vestingmuur door bebouwing onzichtbaar Daar waar de muur zichtbaar is herkent men de vestingwerken zoals ze er van oorsprong hebben uitgezien, bestaande uit gracht, glacis, muur en wal. Er zijn in IJsselstein nog maar twee gebieden waar deze vestingwerken zo gevonden kunnen worden Het eerste gebied ligt in de zuidwesthoek van de binnenstad en is genaamd 'het MOLENPLANTSOEN' Hier liggen gracht, glacis, muur en wal fraai in een plantsoen geconserveerd Dit gebied is tijdens de inventarisatie van monumenten opgenomen in het register met als algemene omschrijving:

 'Oude vestingwerken met omgrachting, deels in plantsoen en landschappelijke aanleg veranderd' . De kadastrale aanduidingen F 842 en F 1589 zijn respektievelijk de aanduidingen voor het Molenplantsoen en de stadsgracht. De aanduiding F 1758 is een groenstrook aan de noordzijde van de binnenstad.