de tijdlijn van de geschiedenis van IJsselstein

In de Hoekse en Kabeljauwse twisten waren de IJsselsteinse heren de leiders van de Kabeljauwen. In 1417 moesten zij het afleggen tegen de Viaanse generaal van de Hoeken, Walraven van Brederode. IJsselstein werd veroverd, geplunderd en verbrand. Wat nog overeind stond, viel onder de sloophamers van de enthousiaste burgers van Utrecht.

De burggraaf van Montfoort — zetbaas van Utrecht — legert zich, geholpen door gewapende burgers uit Leiden, te Eiteren en Walraven van Brederode verschijnt weer met een leger ten tonele. IJsselstein wordt ingesloten. Nu komen die van Utrecht! Brederode had zich, evenals trouwens de burggraaf van Montfoort, beijverd de Utrechtenaren over te halen om Jacoba van Beieren in haar strijd te steunen en hen als beloning toegezegd, dat zij burcht en muren van IJsselstein mochten slopen, als de stad overmeesterd werd. De Utrechtenaren waren gemakkelijk te overreden! Dagelijks vermeerderde het aantal belegeraars. Amersfoort volgde het voorbeeld van Utrecht, de steden Enkhuizen, Hoorn, Medemblik en nog andere plaatsen stuurden weerbare manschappen. Uit Kennemerland liet men gravers aanrukken voor het maken van loopgraven en verschansingen. Jacoba's oom, Johan van Beieren (bijgenaamd 'Jan zonder Genade'), voegde zich bij de belegeraars. Donderbussen en ander belegeringsmateriaal werd in grote hoeveelheden aangevoerd. Aldus in het nauw gedreven, capituleerde Willem van Egmond op 23 juni 1417. Hij kon slechts bedingen, dat aan hem en de bezetting vrije aftocht verleend werd tot aan de Nieuwendam (Klaphek) bij Vreeswijk, terwijl poorters en onderzaten zich —onder voorwaarde van behoud van lijf en goed — aan de genade van Jacoba zouden overleveren en 4 dagen gevangen blijven in de Nijestad (de Nieuwpoort). Tegen de bepalingen van dit verdrag in vergrepen de overwinnaars zich toch aan de goederen der poorters en werden deze `in de stok geslagen', waaruit zij zich moesten vrijkopen. Thans kregen de Utrechtenaren hun beloning wegens verleende diensten en Johan van Beieren gaf aan hen verlof Kasteel en muren van IJsselstein te slechten. Walraven van Brederode deed met grote spoed hiertoe gravers uit Texel ontbieden. Op 27 juni werd met het werk een aanvang gemaakt en 'die van Utrecht' keerden niet huiswaarts, alvorens IJsselstein weerloos lag.

Op 15 augustus 1418 nam Jacoba van Beieren, die intussen gehuwd was met Hertog Jan van Brabant, wraak op de burgers van IJsselstein wegens hun ontrouw ten opzichte van haar, of liever gezegd wegens hun trouw aan de heer van Egmond. Op genoemde datum beval zij aan de ingezetenen van IJsselstein om alle huizen, schuren, hooibergen en getimmerten, welke nog staande waren, af te breken. Bovendien gaf zij aan haar 'beminde vrienden van de goede stad Utrecht' toestemming alles neder te werpen, wat na Allerheiligendag nog staande mocht zijn gebleven, met uitzondering van Kerk, Klooster, Gasthuis, Kapel en huizen van geestelijken. Na het Kerstfeest van 1418, op de 'dag der Onnozele Kinderen', trokken de Utrechtenaren naar IJsselstein en verwoestten het geheel, zodat de inwoners in het hartje van de winter dakloos werden. Het verwoesten van IJsselstein is een grote misslag van Jacoba geweest en werd dan ook in Holland als zodanig gevoeld. Immers, nu was Holland van zijn 'sleutel en nagel' aan de kant van het Sticht beroofd.

In de omgeving van de kapel van Eiteren heeft een melaatsen huis gestaan. Hierin werden de zieken geschouwd, hetgeen noodzakelijk was voor opname in een leprozenhuis of om toestemming te krijgen om met een witte band om het hoofd en de lazarusklopper in de hand rond te gaan om aalmoezen te ontvangen. De melaatsen hebben zich voor 1447 verenigd in een gilde ter ere van O.L.Vrouwe van Eiteren. Volgens een ordonnantie van 1447 moesten in de kapel van Eiteren wekelijks vijf missen gelezen worden voor het welzijn van de leden en weldoeners van het gilde.