Beschikbare artikelen

Arnoud II van IJsselstein stischte in 1394 het klooster O L V Berg in de Nieuwpoort dat het klooster in Eiteren uit 1342 verving.

Arnoud en Jan van Amstel zijn vertegenwoordigers van een opbloeiende beschaving in deze streken Hun lust tot verzamelen van kunstvoorwerpen en wetenschappelijke boeken zal een belangrijke bron van inspiratie geweest zijn voor de kloosterlingen van O L V Berg Gesteund door deze Amstels van IJsselstem zetten zij zich geduldig tot het schrijven van kerkelijke boeken, die zij prachtig wisten te versieren Hun klooster werd beroemd door de fraaie brevieren en getijdeboeken, die zij in opdracht van anderen vervaardigden Dit godzalige werk, want dat was het, noemt men tegenwoordig nogal prozaïsch de IJsselsteinse school van miniatuurkunst.

Het in 1394 door Arnold van Egmond, heer van IJsselstein, gestichte klooster Mariënberg lag aanvankelijk binnen de muren van de stad (Eiteren). Maar na de verwoestingen van de stad in 1418 en 1466 werd het door grachten en muren omgeven stadsoppervlak verkleind, zodat het klooster buiten de grachten kwam te liggen. Hoe gevaarlijk die situatie was, bleek in 1482, toen IJsselstein belegerd werd en de belegeraars het klooster als een bolwerk gebruikten. Nadat de aanval was afgeslagen en de vijand zich had teruggetrokken, hebben de inwoners van IJsselstein, om herhaling te voorkomen, het klooster afgebroken. Het werd binnen de muren herbouwd, waar na de verwoesting van 1466 kennelijk nog voldoende ruimte beschikbaar was. Het kloosterterrein omvatte n.l. vriiwel het gehele blok Benschopperstraat, Schapenstraat, Plantsoen en Kloosterstraat. Alleen de noordzijde van de Benschopperstraat moet al met particuliere huizen bebouwd zijn geweest. De herbouw als klooster is, volgens verklaring van een latere prior, begonnen omstreeks 1495. Waar in de jaren 1482 - 1495 de monniken hebben verbleven, is niet bekend; wellicht in tijdelijke bouwsels op het hun toegewezen terrein. De bouw was nog niet geheel voltooid - de kerk had nog een voorlopig dak - toen in de nacht van 18 mei 1537 brand ontstond, die de kerk in de as legde en ook de aan de kerk grenzende gedeelten van de kloostergebouwen beschadigde. De toenmalige prior, Frans Clemensz. van Amsterdam, begon terstond met voorbereidingen voor de wederopbouw. Van die voorbereidingen en van de uitvoering van het werk heeft hij zeer nauwkeurig boek gehouden, om daarvan verantwoording te kunnen afleggen aan zijn kloosterbroeders. Zijn verslag is bewaard gebleven en berust in het oud-archief van de gemeente IJsselstein (inventarisnummer 599), waar zich ook nog twee bestekken van het houtwerk van de nieuwe kloosterkerk bevinden (inventarisnummer 600).

door M.H.H. Doesburg

ligging en afbraak van de verschillende kloosters: 

• ± 1340- 1349 klooster gelegen bij Eiteren 
• ± 1350-±1360 klooster gelegen bij Eiteren 
• ± 1360- 1393 geen gegevens: klooster is opgeheven 
• 1394- 1482 priorij gelegen op de Nieuwpoort 
• 1482- 1485 kloostergemeenschap in IJsselstein, zonder eigen gebouw 
• 1485- 1492 priorij gelegen in de Looij bij de Nieuwendam 
• 1492- 1577 priorij gelegen in de binnenstad van IJsselstein

Bronnen: collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  Data Archiving and Network Services (DANS)  -- monumentenregister  --  monumentenregister -- Archief Utrecht