Master record (Terug naar overzicht)

Onderwerp
Tweede Wereldoorlog
Afbeelding
Van 1939
Tot 1948
Aantekeningen

Op 28 augustus 1939 werd de ‘algemene mobilisatie’ afgekondigd in Nederland. Dat duidt de overgangssituatie tussen vrede en oorlog aan. Alle weerbare mannen werden opgeroepen om dienst te doen in het mobilisatieleger. Dat gebeurde ook in IJsselstein, o... meer

Op 28 augustus 1939 werd de ‘algemene mobilisatie’ afgekondigd in Nederland. Dat duidt de overgangssituatie tussen vrede en oorlog aan. Alle weerbare mannen werden opgeroepen om dienst te doen in het mobilisatieleger. Dat gebeurde ook in IJsselstein, onder grote belangstelling. (zie afbeelding)

Op 13 mei 1940 maakte een Duitse Heinkel bommenwerper een noodlanding ten zuiden van IJsselstein in het weiland aan de Lage Dijk. Het vliegtuig was onder vuur genomen in Utrecht.

Door de gehele oorlogsperiode werden 531.000 Nederlanders gedwongen om te werken in Duitsland. Voor de gemeente IJsselstein bedraagt dit aantal minstens 450 personen (waaronder ongeveer 50 vrijwilligers).

Op 1 mei 1943 was er werkweigering in meerdere fabrieken in IJsselstein. Een NSB’er meldde deze staking aan zijn partijgenoten in Utrecht. In die stad stonden meerdere kantoren van de Duitsers en de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB). Burgemeester Abbink Spaink kreeg het bevel om ‘drie namen te noemen als kandidaat voor executie’. Hij weigerde dat en werd 11 dagen later opgebeld door een Duitse officier van de provinciale griffie in Utrecht met de boodschap dat hij ontslagen werd. Abbink Spaink werd vervangen door NSB’er Henri Moot. 

Op 13 maart 1944 werden persoonsbewijzen en distributiebonnen gestolen uit het gemeentehuis door een verzetsgroep. 

Op 16 mei 1944 vond er in achttien gemeenten (onder andere IJsselstein) in Nederland een ‘razzia’ plaats op zigeuners. Met die term wordt een door de overheid opgezette grootschalige jacht op een groep mensen bedoeld. Zigeuners werden ook wel Roma en Sinti genoemd, kwamen oorspronkelijk uit India, reisden rond met woonwagens en kwamen pas op het einde van de negentiende eeuw naar Nederland. Vanuit de ideologie van het nationaalsocialisme van nazi-Duitsland werden Roma en Sinti als asociaal en minderwaardig beschouwd. In totaal werden 309 zigeuners gevangengenomen en werden per trein naar kamp Westerbork gebracht. Daarvan werden 64 mensen vrijgelaten, omdat die beschikten over Italiaanse en Zwitserse paspoorten. Op 19 mei 1944 werden 245 Roma en Sinti getransporteerd naar het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau.

In 1943 vond er een razzia plaats in Benschop en omstreken. Inwoners werden gedwongen om te werken in Duitse fabrieken. Vanaf dat moment stroomden boerderijen vol met onderduikers, die voornamelijk werden opgevangen door Jan Aart van Ieperen en Theo Klever.

In september 1944 heerste het idee onder de onderduikers in Benschop dat de oorlog voorbij was. Ze bedachten een kado voor de leiders van het verzet, namelijk een groepsfoto. 

Op 13 februari 1945 meldde een jongen uit de streek dat er onderduikers waren in Benschop aan NSB-burgemeester Henri Moot. En die gaf dat vervolgens gelijk door aan de Duitse ‘Sicherheitspolizei’ in Utrecht. Volgens journalist Bram de Graaf, schrijver van het boek ‘Het verraad van Benschop’, wilde de jongen een baantje hebben bij de politie en hoopte dat binnen te halen door informatie te geven aan Henri Moot. Tijdens de invallen in Benschop kwamen zeven verzetsstrijders (onder andere Theo Klever) en een Duitse soldaat om het leven. Jan Aart van Ieperen kon in eerste instantie ontsnappen, maar hij werd later met zijn broer en een onderduiker opgepakt. De Duitsers konden dankzij de groepsfoto precies zien of ze de juiste onderduikers te pakken hadden. Henri Moot schoof alle beschuldigingen van landverraad van zich af tijdens een rechtszitting op 4 juli 1946. Maar hij werd door een Utrechtse rechter veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf en belandde in een gevangenis in Hoorn.

 Vanaf 2 oktober 1944 leverde de IJsselsteinse gasfabriek maar 2,5 uur gas per etmaal. Zeven dagen later werd de levering van elektriciteit stopgezet in de provincie Utrecht. Regelmatig werd er slechts 3,5 uur leidingwater geleverd per dag in IJsselstein.

 Op 5 januari 1945 werd de Viaanse brug bij IJsselstein in zijn geheel vernietigd door bombardementen van Engelse jachtvliegtuigen. Daarmee verloren de bezetters een belangrijke verbinding. 

Op 8 mei 1945 vertrokken de laatste Duitse soldaten uit IJsselstein.

Dit onderwerp is inclusief de politionele acties in Nederlands Indië (Indonesië) en de jaarlijkse herdenkingen.


Bronnen: collectiebank - foto's  --  collectiebank - documenten  --  collectiebank - kranten  --  collectiebank - intern   --  wikipedia  --   omroep_lekstroom

Aantal Gepubliceerde Artikelen 47
Artikeltitel 2024 Opmaat naar 80 jaar vrijheid
Publicatienr av0057
Publicatie Afbeelding
Publicatietype film / video / audio
Vindplaats digitaal_archief\Film-video\Herbert Ziher archief
Hoofdstuk 0
Paginanummers -
Artikeltitel Afvoer burgerbevolking: evacuées in de streek van IJsselstein
Publicatienr HKIJ0072/073
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 243-256
Artikeltitel Arbeid als ondersteuning: werkverschaffing te IJsselstein
Publicatienr HKIJ0065/066
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 81-88
Artikeltitel Barts Bakermat
Publicatienr IJoud0024
Publicatie Afbeelding -
Publicatietype boek
Vindplaats

Bibliotheek HKIJ: IJoud


Hoofdstuk 0
Paginanummers
Artikeltitel Bevrijdingsdag 5 mei 1960
Publicatienr DVD_HKIJ034
Publicatie Afbeelding
Publicatietype film / video / audio
Vindplaats

Publieke vindplaats: vimeo

Archief: digitaal_archief/Film-video/DVDs


... meer

Publieke vindplaats: vimeo

Archief: digitaal_archief/Film-video/DVDs


Hoofdstuk 0
Paginanummers
Artikeltitel Bezet en vrij
Publicatienr HKIJ0167
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 4
Paginanummers 34-46
Artikeltitel De arbeidsinzet: lotgevallen van achttien IJsselsteiners in Duitsland, 1942-1945
Publicatienr HKIJ0072/073
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 225-242
Artikeltitel De Bezetting - Tekst en beeldmateriaal van de uitzendingen van de Nederlandse Televisie Stichting over het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, 1940-1945
Publicatienr Ov0034
Publicatie Afbeelding
Publicatietype boek
Vindplaats Bibliotheek HKIJ: Ov
Hoofdstuk 0
Paginanummers -
Artikeltitel De centrale gaarkeuken te IJsselstein
Publicatienr HKIJ0072/073
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 279-290
Artikeltitel De inundatie in de Lopikerwaard, 1944-1945
Publicatienr HKIJ0072/073
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 267-278
Artikeltitel De Lopikerwaard in oorlogstijd
Publicatienr Lop0038
Publicatie Afbeelding
Publicatietype boek
Vindplaats Bibliotheek HKIJ: Lop
Hoofdstuk 0
Paginanummers -
Artikeltitel De Lopikerwaard in oorlogstijd- deel 2 - Schetsen over Crisis en Oorlog
Publicatienr Lop0039
Publicatie Afbeelding
Publicatietype boek
Vindplaats Bibliotheek HKIJ: Lop
Hoofdstuk 0
Paginanummers -
Artikeltitel De overval op het gemeentehuis van Usselstein op 13 maart 1944
Publicatienr HKIJ0003
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank 

Hoofdstuk 1
Paginanummers 2-9
Artikeltitel De Tweede Wereldoorlog - Begrippen, mensen en militaria van A tot Z
Publicatienr Ov0033
Publicatie Afbeelding
Publicatietype boek
Vindplaats Bibliotheek HKIJ: Ov
Hoofdstuk 0
Paginanummers -
Artikeltitel Dodenherdenking 4 mei 2013
Publicatienr vid0021
Publicatie Afbeelding
Publicatietype film / video / audio
Vindplaats

Publieke vindplaats: vimeo

Archief: digitaal_archief/Film-video/HKIJ publicaties

Hoofdstuk 0
Paginanummers -
Artikeltitel Een eindeloze grauwe stoet trok er op uit [hongertochten 1945]
Publicatienr HKIJ0040
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 1
Paginanummers 393-401
Artikeltitel En het leven ging door (1). Impressies van het dagelijks leven in de oorlogsjaren
Publicatienr HKIJ0109/110
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 1-30
Artikeltitel En het leven ging door (2). Impressies van het dagelijks leven in de oorlogsjaren
Publicatienr HKIJ0109/110
Publicatie Afbeelding
Publicatietype HKIJ magazine
Vindplaats

Digitale vindplaats: collectiebank

Hoofdstuk 0
Paginanummers 31-40